types of confounding variables - karıştırıcı etki türleri

ilgilendiği olayın karmaşık doğası nedeniyle, örneklerine, özellikle psikoloji araştırmalarında rastlanır. KARIŞTIRICI ETKİ’ler üç ana tip ve bunların altındaki 10 alt tipten oluşur. 1. araştırma deseninden bağımsız olan, tüm araştırma desenlerinde etkili olabilen karıştırıcı etkilerin 6 alt tipi vardır. a. proaktif tarihçe (proactive history): Katılımcıların deney ortamına getirdikleri kalıcı özellikler, b. retroaktif tarihçe (retroactive history): Veri toplama süreci sırasında var olan bazı çevresel olaylar, c. olgunlaşma: Katılımcıda meydana gelen gelişimsel değişikler, d. deneyci yanlılığı/gözlemci yanlılığı (experimenter/observer bias): Araştırmacının, araştırmanın sonuçları konusunda, yanlılığa ya da önyargıya yol açabilen türden öngörüleri, e. araç-gereç hatası (equipment error): Araştırmada kullanılan cihazların aranılan standartta olmaması, kalibrasyonun bulunmaması, arızalı olması; malzemenin son kullanma tarihinin geçmiş olması, gereken kalite düzeyinde olmaması, f. denek kaybı (subject loss): Örnekleme seçilmiş olan katılımcının, araştırmanın konusu ile ilişkili özelikleri nedeniyle (seçici denek kaybı) örneklemde temsil edilmemesi; örneklem verileri arasında, bu gibi kişilere ait olanların seçici olarak yer almaması. 2. özelde ön-son ölçüm desenlerinde etkili olan karıştırıcı etkilerin 2 alt tipi vardır. a. test-tekrar test etkisi (test-retest effect): Kısaca, test etkisi (testing effect) olarak da bilinir. Test aşamasında, katılımcının, araştırmanın denence, amaç ya da içeriğine duyarlılaşması, tekrar-testteki performansın olduğundan daha yüksek (örn., sosyal bakımdan istenir davranma eğiliminden ötürü) ya da daha düşük (örn., olumsuzcu eğiliminden ötürü) gerçekleşmesi, b. istatistiksel regresyon (statistical regression): Gerçek performansı temsil etmeyen çok düşük ya da çok yüksek değerlerin, tekrar-testte, örneklem ortalamasına doğru değişmesi (regrese olması). 3. özelde, katılımcıların birden fazla koşula tabi tutulduğu desenlerde etkili olan karıştırıcı etkilerin 2 alt tipi vardır. a. ilerleyici hata (progressive error) çoklu uygulama etkisinden kaynaklanır. Bu hata, farklı koşullar boyunca katılımcı performansının, araştırma koşullarına alışma nedeniyle olduğundan daha yüksek, yorgunluk nedeniyle olduğundan daha düşük gerçekleşmesiyle ilgilidir. b. sırasal konum etkisi (order effect) bağımsız değişkenlerin etkileşiminden kaynaklanır. Araştırma koşullarının sunumunda uygulanan sıralama nedeniyle, performansın, sadece söz konusu koşulun değil, önceki koşul ya da koşulların etkisini de taşıması; performanstaki etkileri bakımından koşulların birbiriyle etkileşmesiyle ilgilidir. bakınız: kontrol teknikleri